Zarząd sukcesyjny a opodatkowanie towarów VAT od zakończenia działalności – MF wyciągnęło pomocną dłoń dla sukcesorów kontynuujących działalność Przedsiębiorstwa w Spadku

Od początku wprowadzenia nowych przepisów o zarządzie sukcesyjnym pojawiły się wątpliwości jak rozumieć nowelizację art. 14 ustawy o VAT[1] w kontekście wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego lub prawa do jego powołania.

Modyfikacja przepisu art. 14 ust. 1 (i następnych) ustawy o VAT[2] wprowadziła od 25.11.2018 r. kolejne przypadki, w których opodatkowaniu VAT podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy towarów, w przypadku:

• zaprzestania przez przedsiębiorstwo w spadku wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu, obowiązanego do zgłoszenia zaprzestania działalności naczelnikowi urzędu skarbowego;
• wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego – w przypadku gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tj. zamiaru kontynuowania działalności).

Dla wyjaśnienia, na gruncie VAT, chodzi co do zasady o wszystkie towary, nie tylko te podlegające odprzedaży, lecz także wszystkie środki trwałe i wyposażenie, w tym nieruchomości.

W 2019 r. pojawiły się pierwsze interpretacje, które profiskalnie wskazywały, że przypadek wygaśnięcia prawa do powołania zarządu sukcesyjnego gdy jedyna spadkobierczyni kontynuuje prowadzenie przedsiębiorstwa zmarłego przedsiębiorcy – prowadzi do opodatkowania pozostałych towarów, które należy objąć spisem z natury (interpretacja dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 5 września 2019 r., nr 0114-KDIP1-3.4012.244.2019.2.RMA).

Jeszcze dalej poszła interpretacja z 6 grudnia 2019 r. (nr 0112-KDIL4.4012.445. 2019.2.JK), w której Dyrektor KIS uznał, że obowiązek remanentu likwidacyjnego i opodatkowania VAT towarów powstanie w chwili wygaśnięcia zarządu sekcyjnego (zarządcą została żona zmarłego przedsiębiorcy), bez względu na to, że działalność firmy rodzinnej będzie kontynuowana przez spadkobierczynię.

Zarówno podatnicy – firmy rodzinne prowadzone na własne nazwisko – jak i spadkobiercy przedsiębiorców zaczęli sobie zadawać pytanie, czy przypadkiem ustawa o zarządzie sukcesyjnym nie pogorszyła ich sytuacji podatkowej.

Wszystko przez profiskalną wykładnię, opartą na literalnym odczytaniu przepisów przez urzędników, którzy nie zajrzeli do art. 59 ustawy o zarządzie sukcesyjnym wskazującym wszystkie przypadki wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego i nie dokonali ich analizy pod kątem dalszego prowadzenia działalności przez spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy. Ratio legis art. 14 ust. 1 ustawy o VAT dotyczy bowiem opodatkowania towarów, które po zaprzestaniu działalności są traktowane jako konsumowane przez osoby nie prowadzące już działalności gospodarczej.

Na początku 2020 r. pojawia się pierwsze orzeczenie korzystne dla podatników, tj. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 stycznia 2020 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 791/19), który wskazał że nie ma obowiązku opodatkowania VAT towarów po zmarłym przedsiębiorcy, gdy spadkobierca kontynuuje biznes.

MF wyciąga wnioski korzystne dla firm rodzinnych

04.06.2020 r. MF wydało interpretację ogólną (nr PT3.8101.1.2020), w której wskazano, że stosownie do art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, opodatkowaniu podatkiem podlegają towary własnej produkcji i towary, które po nabyciu nie były przedmiotem dostawy, w przypadku wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego albo wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego – w przypadku, gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia, o którym mowa w art. 12 ust. 1c ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników.

Powyższe oznacza, że w sytuacji gdy wskazane towary zostaną wykorzystane przez właścicieli przedsiębiorstwa w spadku bezpośrednio do dalszego prowadzenia działalności opodatkowanej, art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT w ogólne nie znajdzie zastosowania.

Link do interpretacji ogólnej MF:

https://www.podatki.gov.pl/vat/wyjasnienia/interpretacja-ogolna-nr-pt3-8101-1-2020/

Na marginesie należy zauważyć, iż powyższe wątpliwości nie dotyczą innego przypadku powołania lub nie zarządu sukcesyjnego udziałem zmarłego wspólnika spółki cywilnej.

Michał Wojtas

doradca sukcesyjny
doradca podatkowy

[1] ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U.2020.106 t.j. ze zmianami)

[2] zmiany dodane przez art. 95 pkt 3 lit. a)-e) tiret drugie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. (Dz.U.2018.1629) zmieniającej nin. ustawę o VAT z dniem 25 listopada 2018 r.