Wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego a dofinansowania na skutek pandemii COVID-19

Firmy funkcjonujące dalej po śmierci jej właściciela – Przedsiębiorstwa w Spadku (PwS) – są kontynuatorami dotychczas prowadzonych firm. Mogą zatem korzystać z różnych narzędzi przeciwdziałających skutkom pandemii koronawirusa (COVID-19). Podmioty takie otrzymują subwencje finansowe z PFR (Tarcza 3.0) oraz mogą korzystać z narzędzi Tarczy 2.0 (zwolnienia z ZUS, postojowego, dofinansowania kosztów wynagrodzeń oraz kosztów prowadzenia działalności lub wnioskować o pożyczkę od starosty).

To bardzo dobra wiadomość – gdyby nie przepisy ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw (Dz.U.2018.1629 z późn. zm.), przedsiębiorstwa osób fizycznych oraz spółki cywilne osób fizycznych przestawałyby by istnieć z dniem śmierci przedsiębiorcy (wspólnika spółki cywilnej) – wcześniej bowiem nie można było bowiem skutecznie kontynuować ich działalności w taki sposób aby była zapewniona ciągłość pod względem prawnym.

Jest jednak jedno ale…

Starając się o wsparcie finansowe należy przewidzieć horyzont czasowy, w jakim PwS będzie musiało wykazać się skutkami celem utrzymania dofinansowania lub skorzystania z możliwych umorzeń – np. do 75% subwencji PFR lub 100% pożyczki od starosty. W tym pierwszym przypadku występuje roczny okres utrzymania średniego poziomu zatrudnienia w firmie. To oznacza, że PwS musi funkcjonować min. przez 12 m-cy od uzyskania subwencji PFR.

Czy każdy zarządca sukcesyjny o tym pomyślał?

Czy nie ma ryzyka lub planów, że nastąpi zdarzenie powodujące wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego?

Zarząd sukcesyjny może wygasnąć w wyniku np. uprawomocnienia się sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli jeden spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości. Może też wygasnąć w wyniku dokonania działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku.

W dobie dotykającego nas teraz kryzysu gospodarczego zarząd sukcesyjny wygaśnie także wtedy, gdy dojdzie do ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy.

Nie można zapominać także o upływie ustawowego okresu 2 lat, których upływ powoduje automatyczne wygaśnięcie zarządu sukcesyjnego (chyba, że przed upływem tego terminu nastąpi sądowe przedłużenie zarządu sukcesyjnego).

Skutki pominięcia powyższych okoliczności przy planowaniu wystąpienia o dofinansowanie bądź otrzymania takiego dofinansowania mogą być dotkliwe, z obowiązkiem natychmiastowego zwrotu subwencji włącznie.

Przykład:

Zarządca sukcesyjny (jeden ze spadkobierców) ustanowiony w dniu 01.09.2019 r. (w terminie 2 m-cy po śmierci przedsiębiorcy) wystąpił i otrzymał 30.04.2020 r. subwencję z PFR mając zatrudnionych 5 pracowników i osiągając spadek obrotów o 70% (kwota subwencji 120 tys. zł). W maju 2020 r. spadkobiercy po długich negocjacjach osiągnęli porozumienie i postanowili dokonać podziału majątku spadkowego obejmującego PwS w dniu 15.06.2020 r.  PwS stanowiło w masie spadkowej tylko ok. 10% wartości, zatem nikt nie pochylił się szczególnie nad zagadnieniami prawnymi związanymi z wygaśnięciem zarządu sukcesyjnego – przede wszystkim liczyło się to, jakie składniki majątku komu przypadną i jakie spłaty (oraz w jakim terminie) będzie można otrzymać.

Skutek – w dniu następnym po sporządzeniu aktu notarialnego PwS zostało wykreślone z ewidencji działalności gospodarczej (CEIDG) oraz z ewidencji podatkowych, w tym VAT.

Komentarz do przykładu:

W powyższym przykładzie emocje związane z rozliczeniem schedy spadkowej przysłoniły aspekty prawne i finansowe bieżącej sytuacji gospodarczej, która wymusiła sięgnięcie przez wielu przedsiębiorców (i zarządców sukcesyjnych) do narzędzi antykryzysowych. Przykład dofinansowania PFR dobitnie pokazuje, jak długi (12-14 m-cy) musi być horyzont czasowy planowanych czynności (i ich rozliczenia z PFR, możliwej weryfikacji spełnienia warunków subwencji, wnioskowania o umorzenie, itd.), co w kontekście 2-letniego okresu istnienia zarządu sukcesyjnego lub konieczności podziału masy spadkowej (którą nie zawsze można przesunąć w czasie) może stanowić istotny finansowy (i też podatkowy) problem dla spadkobiercy przejmującego PwS. Gdy te elementy nie zostaną w porę dostrzeżone, skutki finansowe mogą być dotkliwe, np. zwrot z odsetkami subwencji PFR.

Podobnie może być z nierozliczonymi dotacjami (np. mającymi wymóg 5 lat okresu stałości) lub z kredytami, gdy nie zostanie uprzednio przygotowane ich przejęcie przez spadkobiercę.

Opcją, z której można skorzystać, w opisanym przykładzie może być częściowy dział spadku nieobejmujący przedsiębiorstwa (PwS).

Należy pamiętać, że sytuacja każdej rodziny, masy spadkowej, PwS może być inna, a o skutkach podjętych czynności decydują zazwyczaj niuanse.

Zachęcam do skorzystania z profesjonalnego wsparcia doradców sukcesyjnych naszej Kancelarii.

Michał Wojtas

doradca sukcesyjny
doradca podatkowy