FISKUS RZUCA KŁODY POD NOGI FIRMOM ZALEŻNYM OD FUNDACJI RODZINNEJ

Rosnąca popularność fundacji rodzinnych przekłada się na coraz większą ich liczbę. Różne dane podają ok. 800 złożonych wniosków o rejestrację fundacji rodzinnych w 2023 r. Ponieważ przepisy o fundacji rodzinnej i jej opodatkowaniu są nowymi regulacjami, pojawia się także dużo interpretacji podatkowych, których wnioskodawcy chcieliby wiedzieć jak fiskus wykłada przepisy podatkowe w ich konkretnych sytuacjach. Duża liczba interpretacji dotyczy oczywistych i podstawowych kwestii, jak np. neutralności podatkowej przekazywanego majątku. Zdarzają się jednak wnioski dotyczące sposobu funkcjonowania fundacji rodzinnej i jednym z takich sytuacji przyjrzymy się bliżej.

PODMIOT ZALEŻNY FUNDACJI RODZINNEJ POWOŁANY DO ZARZĄDZANIA NIERUCHOMOŚCIAMI

Wydawałoby się, że to słuszne podejście fundatora, aby fundacja rodzinna była właścicielem podmiotu profesjonalnie zajmującego się zarządzaniem nieruchomościami, których fundacja jest właścicielem. Taki postulat powoływania podmiotów profesjonalnie zarządzających majątkiem fundacji rodzinnej pojawił się na etapie dyskusji nad przepisami ustawy o fundacji rodzinnej gdy w projekt ustawy przewidywał zakaz prowadzenia działalności gospodarczej przez fundację rodzinną. Stworzenie podmiotu zależnego zajmującego się specyficzną działalnością jest standardem w większych grupach kapitałowych, bowiem taka wydzielona organizacyjnie w danym podmiocie działalność może łatwiej być zarządzana, uzyskiwać własną efektywność ekonomiczną, mieć odrębne finansowanie i samodzielnie ponosić ryzyka swojej działalności, nie przenosząc tych ryzyk na inne podmioty czy obszary działalności. W kontekście bezpieczeństwa aktywów fundacji rodzinnej to bardzo dobry pomysł, szczególnie gdy nieruchomości jest na tyle dużo, że koszty ich utrzymania i zarządzania stanowią istotną pozycję w budżecie fundacji rodzinnej.

ZASADY OPODATKOWANIA PODMIOTU POWIĄZANEGO WSPÓŁPRACUJĄCEGO Z FUNDACJĄ

Spółka zależna od fundacji rodzinnej jest podatnikiem CIT i podlega opodatkowaniu od osiąganych dochodów ze swojej działalności gospodarczej. Jeśli jest małym podatnikiem to stawka CIT wynosi 9%. Gdy taka spółka osiągnie zysk za dany rok obrotowy, może właścicielowi, czyli fundacji rodzinnej, wypłacić dywidendę. Taka dywidenda nie będzie opodatkowana, gdyż fundacja rodzinna jako odbiorca dywidendy jest zwolniona z CIT.

Do transakcji pomiędzy fundacją rodzinną a jej spółką zależną zastosowanie znajdują przepisy o cenach transferowych, co oznacza, że kalkulacja wynagrodzenia za usługę, zasady rozliczeń muszą odpowiadać warunkom rynkowym (zasada arm’s lenght, czyli ceny rynkowej). Gdy powiązania wpływają na warunki transakcji, wtedy fiskus ma prawo do oceny tego wpływu i ewentualnego szacowania dochody spółki, gdyby jej wynagrodzenie było zaniżone w stosunku do warunków jakie zawarłyby podmioty niepowiązane.

Dodatkowo, przepisy podatkowe dot. fundacji rodzinnych posługują się pojęciem ukrytych zysków także w kontekście transakcji fundacji rodzinnej z podmiotami powiązanymi.

ŚWIADCZENIA FUNDACJI RODZINNEJ JAKO UKRYTE ZYSKI

O ile świadczenia są realizowane do beneficjentów fundacji rodzinnej zgodnie z ustawą i statutem fundacji, to stanowią te świadczenia, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej (świadczenia ustawowe).

Są to świadczenia w postaci składników majątkowych, w tym środków pieniężnych, rzeczy lub praw, przeniesionych na beneficjenta albo oddanych beneficjentowi do korzystania przez fundację rodzinną albo fundację rodzinną w organizacji, zgodnie ze statutem i listą beneficjentów. Ich cechą wspólną jest nieodpłatnych charakter.

Inne świadczenia, wykraczające poza świadczenia ustawowe, mogą stanowić ukryte zyski, które wywołują już inne skutki podatkowe dla podmiotu je otrzymującego. Podlegają one opodatkowaniu w fundacji rodzinnej w wysokości 15% CIT, tak samo jak zrealizowanie świadczeń ustawowych.

Ustawodawca wskazał w art 24q ust. 1a ustawy CIT zamknięty katalog takich innych świadczeń. Celem tego katalogu jest zniechęcenie dokonywania transferów z fundacji do fundatorów, beneficjentów i podmiotów powiązanych innych niż świadczenia ustawowe, aby nie było pokusy wykorzystania fundacji rodzinnej do optymalizacji podatkowej. To zrozumiałe i popierane przez środowisko firm rodzinnych podejście.

Ukrytymi zyskami podlegającymi opodatkowaniu 15% CIT na poziomie fundacji rodzinnej są:
1) odsetki, prowizje, wynagrodzenia i inne opłaty od jakiegokolwiek rodzaju pożyczki udzielonej fundacji rodzinnej przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany,
2) darowizny lub inne nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenia, inne niż świadczenia ustawowe przekazane, bezpośrednio lub pośrednio, na rzecz beneficjenta, fundatora, podmiotu powiązanego,
3) świadczenia na rzecz beneficjenta, fundatora lub podmiotu powiązanego z tytułu:
a) usług doradczych, księgowych, badania rynku, usług prawnych, usług reklamowych, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, usług rekrutacji pracowników i pozyskiwania personelu, gwarancji i poręczeń oraz świadczeń o podobnym charakterze,
b) wszelkiego rodzaju opłat i należności za korzystanie lub prawo do korzystania z praw lub wartości: autorskich lub pokrewnych praw majątkowych, licencji, praw własności przemysłowej, know-how,
4) różnica między wartością rynkową transakcji a ustaloną ceną tej transakcji – w przypadku innych niż określone w pkt 3 transakcji między fundacją rodzinną a beneficjentem, fundatorem, podmiotem powiązanym,
5) pożyczka udzielona przez fundację rodzinną beneficjentowi w tej części, która podlegała zwrotowi w danym roku podatkowym i nie została zwrócona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji,
6) pożyczka udzielona przez fundację rodzinną beneficjentowi na okres co najmniej 10 lat albo na okres krótszy niż 10 lat, jeżeli ostateczny termin obowiązywania umowy wyniósł co najmniej 10 lat.

USŁUGI ZARZĄDZANIA NIERUCHOMOŚCIAMI STANOWIĄ UKRYTE ZYSKI?

Po powyższym, niezbędnym wstępie przechodzimy do sedna problemu wykładni przepisów podatkowych. Otóż Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (KIS, organ interpretacyjny) wydał w dniu 14 lutego 2024 r. interpretację podatkową nr 0111-KDIB1-2.4010.693.2023.2.MK wskazującą, że wynagrodzenie wypłacane spółce powiązanej z fundacją rodzinną za zarządzanie nieruchomościami tej fundacji stanowi dla fundacji rodzinnej ukryte zyski podlegające w fundacji opodatkowaniu (zob. część przepisu podkreślona powyżej).
Link do interpretacji poniżej:

https://eureka.mf.gov.pl/informacje/podglad/578296;keyWords=fundacja%20rodzinna

Organ interpretacyjny wskazał, iż skoro fundacja wypłaca podmiotowi powiązanemu świadczenie za zarządzanie to jest to objęte opodatkowaniem z tytułu ukrytego zysku fundacji rodzinnej. Zatem organ interpretacyjny uznał, iż wynagrodzenie za świadczoną usługę, czyli czynność odpłatna, stanowi świadczenie, które powinno co do zasady być przekazywane nieodpłatnie, lub częściowo odpłatnie.

BŁĘDNE STANOWISKO FISKUSA W ZAKRESIE INTERPRETACJI UKRYTYCH ZYSKÓW FUNDACJI RODZINNEJ

W mojej ocenie stanowisko fiskusa jest całkowicie błędne i nieprzemyślane. Zacytowano literalnie, że wypłata za zarządzanie jest ukrytym zyskiem, bez analizy definicji świadczenia, które jak już wskazałem powyżej w rozumieniu tej regulacji powinna być świadczeniem nieodpłatnym, kosztem majątku fundacji rodzinnej. Takie profiskalne podejście organu interpretacyjnego generuje niepotrzebne ryzyka podatkowe. Ewidentnie zabrakło po stronie fiskusa koordynacji wykładni z celami ustawy o fundacji rodzinnej.

W Rzeczpospolitej z dnia 1 marca 2024 r. znajduje się w tym temacie artykuł red. Aleksandry Tarki pt. “Fiskus rzuca kłody pod nogi familijnym firmom”, z moim komentarzem do powyższego tematu. Zapraszam do lektury:

https://www.rp.pl/podatki/art39926321-fiskus-rzuca-klody-pod-nogi-familijnym-firmom

doradca podatkowy
doradca sukcesyjny